ختن او د پښتو او فارسي ژبې د شاعرانو په شعرونو کې یې یادونه

ختن د ختیز ترکستان یوه برخه ده چې د اوسني چین د (شینجیانګ) د ایالت یو ښارګوټی دی چې ۱۱۵ زره تنه وګړي لري او خلک یې په ایغوري او ختني ژبو خبرې کوي. ایغوري د ترکی ژبې یوه لهجه ده. په ختن کې بودائیان هم اوسیږي. ختن په لرغونو وختونو کې د وریښمو د تاریخي لارې یوه برخه وه چې کاروانونه به د همدې لارې چین ته تلل. په لرغونو تاریخي نسخو کې راغلي دی چې ختن ځانته جلا واکمن درلود. د اسلام سپیڅلي دین په لسمې زیږدیزې پیړۍ کې ختن ته رسیدلی دی. ختن د خپلو هوسیو له کبله هم مشهور دی او د هوسیو د نامه غوټۍ یې خوشبویی لري چې مشک یا مسک هم ترې جوړیږي او علت یې ددغه ځای واښه ښودل شوي دي. په اوسني وخت کې د ختن د هرې هوسۍ بیه پنځوس زره ډالره ښودل شوې ده. د پښتو او فارسي ژبو ځینې شاعرانو هم په خپلو شعرونو کې د ختن یادونه کړې ده: لکه چې د پښتو ژبې یو شاعر وایې:

موټی خاورې د وطن به پرې ورنکړم
که د ځمکې پر سر هر وطن ختن شې
خپله خاوره به په خپلو وینو ساتم
که حاجت یې قرباني زما د تن شي

یا دا چې:

یا مدني قربان لتانه شه خوبان د عدن
اصلی ګلاب د چمن سوچه نافې د ختن

او خوشال بابا داسې وایې:

پښتنې نجونې مې ولېدې په سترګو
څوک چې ترکې د ختا (۱) ستایي خطا دي

او د پښتو ژبې مشهور شاعر علي خان وایې:

د ختن ترکې دې زر راځي سلام ته
نن د تخت لایقه ترکه باګرامي(۲) ده

د فارسي ژبې غزلبول شاعر حافظ شیرازي هم د ختن او د ختن د هوسیو یادونه کړې ده او وایې:

يا رب آن آهوی مشکين به ختن باز رسان
و آن سهی سرو خرامان به چمن باز رسان
دل آزرده ما را به نسيمی بنواز
يعنی آن جان ز تن رفته به تن باز رسان

همداراز د فارسي ژبې بل شاعر سعدي شیرازي هم د ختن ذکر او یادونه کړې ده:

آن کيست کاندر رفتنش صبر از دل ما می برد
ترک از خراسان آمدست از پارس يغما می برد
شيراز مشکين می کند چون ناف آهوی ختن
ګر باد نوروز از سرش بويی به صحرا می برد
————————————————-
ختا = ختن
ترکه باګرامي = د پېښور پښتنه
—————————————————-

لیکوال: ډاکټر لطیف یاد

اړوندې ليکنې د ليکوال نورې ليکنې

تبصره وليکئ

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.