کاکاجي او د کاکاجي مبارزه

کاکاجي صنوبرحسېن مومند غالباً په کال ۱۸۹۳ کې د مومندو په “کږه وله” کې د ګل فراز خان په کور کې پیدا شوی دی، لکه چې ولي محمد طوفان ویلي دي:

دا یوه کږه وله ده. صنوبر یې پیدا کړی
نورې هم ډېري ولی دي. د باړي نه راوتلی

داسې ویلی کیږي چې په ورکوټوالې کې یې قطعاً نه ژړل چې د خلکو ورباندې شک کاوه چې ګوندې نارمل نه دی, د ګرمۍ او یخنۍ احساس نه شي کولای. کله چې پوه اندازه لوی شو, په کلې کې یې کوم سکول نه و’ نو د پېښور په یو سکول کې داخل کړی شو. وایې چې وړوکوالې څخه د پښتنو سیمه باندې پردې تسلط یې په طبع سم نه راتللو. د طالبعلمۍ په زمانه کې یې داسې فکر کاوه چې دی که استاذ جوړ شي؛ ښه ښه شاګردان به ورزوي, د ملک او قوم سره مینه د هغوي زړونو کې بیدارولی شي. څو هغوي وکولای شي؛ خپل وطن د پردې استعمار څخه ازاد کړې.

لسم یې چې پاس شو’ نو د استاد پیشه یې اختیار کړه. نواب شیرعلي خان په اولاد کې د ارباب نورمحمدخان مرحوم، ارباب نیازمحمدخان مرحوم او د ارباب فتح محمدخان؛ استاد هم پاتې شوی دی. لیکن کله چې ورته د ازادۍ د حصول په سلسله کې دغه لار اوږده محسوسه شوه’ نو د قلمي مبارزې لار یې اختیار کړه؛ د همیش خلیل د تصنیف کتاب کاکاجي صنوبرحسېن مومند له مخې هغوي په ۱۹۲۰ کې خپل سیاسي ژوند اغاز وکړ; په ۱۹۲۶ کې په پښتونخوا کې زمنیداره انجمن بنیاد کېښودو چې وروستو بیا د نوجوانان بهارت سبها په نامه یاد شو. په صوبه سرحد «خیبر پښتونخوا» کې د نوجوانان بهارت د یو رهنما په حیث کاکاجي د خپل فعال کردار په وجه په خپلو همخیالو کې ډېر محبوب وو ـ په دغه ورځو کې کاکاجي تور پټکی یانې دستار تړلو, څادر یې په اوګه او د خامتا درنې جامې به یې په غاړه وې چې په حیث د ولسي رهنما د کاکاجي شخصیت ورباندې نمایان و ـ

د خلیق صېب د خولې خبره ده چې په وړومبي ځل د چوک یادګار ولسي جرګې ته چې کاکاجي کوم تقریر کړی و؛ هغه د خپل تاثر او شعله بیانۍ ډېر اهم و ـ

کاکاجي د عدم تشدد د فلسفې سخت خلاف و, د هغوي خپل نظر داسې وو چې عدم تشدد د خپل ورور سره مزا کوې, نه چې پېرنګي سره چې د لرې نه راغلی دی او پښې یې زموږ په خاوره کې غځولې دي. دوۍ باید د تشدد په ذریعه تنګ کړی شي, څو زموږ د خاورې خپله کمبله ورټوله کړي.
په ۱۹۳۰ کې په وړومبې ځل د پاره ګرفتار شو, خو د کال ۱۹۳۱ په ابتداء کې د ګاندهي جي د ارون پیکټ له مخي د ډېرو له زندانه څخه راخلاص شو. په دغه کال یې د پېښور نه یو اووه ورځنۍ مجله د “سیلاب” په نامه په پښتو اردو ژبه کې اجراء کړه. د سیلاب څلور ګڼې وتلی وې چې ددغې مجلې په ولس کې د مقبولیت په وجه انګریز په دسمبر ۱۹۳۱ په ویشتمه نیټه بیا د دوې د ګرفتارولو اراده وکړه’ نو ددوې خپلو ملګرو صاحبزاده محمد اسلم، سید امیر باچا او مرتضا باچا سره روپوش شول. څه موده کنډاو کې د کسۍ میاصاحب لال صدیق سره وو. بیا د لکړو کې د ترنګزو حاجي صیب سره ملګرې شول. د حاجي صېب د ژوند پورې په لکړو کې وو او د پېرنګیانو خلاف په مبارزه کې مصروف وو. په قبایلو کې د “شغله” په نوم د یوې مجلې اجرا وکړه او دغه شان یې د علمي مبارزې سره سره قلمي مبارزه هم شروع کړه ـ

حاجي صېب د ترنګزو به د خپل فعالیتونو مشوره د کاکاجي صنوبرحسېن سره کوله. د هغوي رایې ته به یې اهمیت ورکولو, د تقریر ټول کار د کاکاجي ذمه وه, کوم وخت کې چې حاجي صېب افغانستان ته تللو’ نو کاکاجي ورسره هم وو. د حاجي صېب د وفات نه پس د زوی پاچا ګل سره د اختلافاتو په وجه د خپلو ملګرو سره کاکاجي وکوچید او په سوال قلعه کې د ملک عمر خان سره دیره شو. همدغلته په کال ۱۹۳۳ کې یوه شپه صاحبزاده محمد اسلم د پېرنګي په سازش د کوم قاتل د لاسه په ګولۍ اویشتلی شو او سخت زخمي شو. کاکاجي د علاج لپاره جلال اباد ته ورسولو. خو د ډېرو کوشیشونو باوجود په ۲۶ جنوری ۱۹۳۴ یې د شهادت جام نوش کړو ـ

د کاکاجي او د هغه ملګرو وخت د ملک عمرخان سره ښه تیریدلو. دا ځکه چې ملک عمر خان پوخ نظر پاتې ملګری ثابت شو, همنوا او عمرکاب ملګری سره خدای یو ځای کړی وو. کاکاجي په مومندو کې د خان صېب په نوم یادیدولو هغه شان په سوال قلعه کې په همدغه نوم یادیدلو ـ

سهباش چندر بوس چې د قبایلو په لار افغانستان ته اوړیدو’ نو د کاکاجي ملاقات ته هم ورغلی وو. له هغه ځایه بیا افغانستان ته د رسولو بندوبست یې کاکاجي وکړو. کاکاجي هغه محمد امین ته اورسولو د سهباش چندر بوس سره بهګت رام چې فرضي نوم یې «رحمت خان» وو او عباد هم ملګري وو. حاجي صېب محمد امین! سهباش چندر بوس کابل ته ورسولو ـ

د کتاب ازادی تحریک مصنف ډاکټر وارث خان صفحه ۴۰۶ څخه اقتباس له مخې په ټول هندوستان کې بې چېنی او بدامنی شروع وه. زما سترګي بهګت رام ته وې. په زړۀ کې مې ویل چې ازادي به ژر راوړي, ملګرو ته به مو هم د خوشالۍ زېرې ورکول، تیاري مو کوله، باغیانه مواد به مو په اعتباري ملګرو تقسیمول. په ۲۹ اکتوبر د بهګت رام نه خبر راغی چې په دیرشم اکتوبر ما سره د ټانګی تختبۍ ته تیار راشه، زۀ لار د تختبۍ نه مې ټانګه د سر ډهیرو په اړخ روانه کړه, خانمۍ تاڼه کې زما ورور تهاڼه دار وو. سر ډهیرو بازار کې په مخه راغی، بهګت رام وروستو ناست وو. کوز شو او د ګوړې منډۍ ته ژر ننوت چې د ورور نه واپس شوم’ نو د بهګت رام مې ځانه سره په ټانګه کې کیناوه، په سړک مې ورته د ښځو جامې او بورکه واچوله. لس بجې مردان ته راورسیدو, کور ته په بورکه کې لاړو او په دریمه ورځ یې بیا د ملاویدو خبره وکړه، کشوری لال هم راغلی وو. فیصله مو داسې وکړه چې د شپې په دولس بجې اکوړې سټیشن ته په څه طریقه بهګت رام اورسوو او په بمبئ ایکسپریس کې به یې سپور کړو. بهګت رام په میرانجان کې یو خوفیه میټنګ مقرر کړی وو. په په دغه میټنګ کې کاکاجي صنوبرحسېن مومند، غلام مرتضا، ملک محمدعمرخان «سوال قلعې والا ملک» هم غوښتلی شوی وو. د کاکاجي صنوبرحسېن مومند کار او مصروفیت دغه رنګ د ملک محمد عمر خان مصروفیت د سوال قلعې نه د مخفي صېب, صاحبزاده اسلم شهید «تیغ پېرنګ»، ترنګزو حاجي صېب کارونه, د قبایلو متحد کول او په مالاکنډ, کړپه, ناقی, کامراني او په نورو مختلفو ځانونو کې د پېرنګي خلاف ولسونه راپاڅول او جنګول وو چې دغه ذمه وارې دوۍ ته ګونډ سپارلې وه چې د سوال قلعه اتمانخېل څخه په سر رسوله.

دا وه د کاکاجي صنوبرحسېن مومند او د هغوۍ د ملګرو مبارزه چې د هغوي د همعصرو د مبارزو څخه هیڅ صورت کې کمه نه ده. البته هغوي یویشتمې صدۍ ته د مبارزي کوم صورت وټاکو. په توره او که په قلم؟!
دغه مشوره ستاسو سره کوو. د کاکاجي صنوبرحسېن مومند یو شعر چې هغه په خپله قلم لیکلی دی اوس هم د وخت د تقاضو په معیار پوره ختلی شي

لیکونکی: حاجي محمد اکبر

اړوندې ليکنې د ليکوال نورې ليکنې

تبصره وليکئ

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.